Um umhverfismat áætlana

Umhverfismat áætlana felst í að meta áhrif skipulags- og framkvæmdaáætlana á umhverfið og nýta niðurstöður matsins til að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum þeirra.

 

Umhverfismat ber að vinna sem hluta af mótun ýmissa skipulags- og framkvæmdaáætlana, svo sem skipulagsáætlana sveitarfélaga (svæðisskipulags, aðalskipulags og deiliskipulags) og áætlana á borð við rammaáætlun og samgönguáætlun.

Ákvæði um umhverfismat áætlana er bæði að finna í sérstökum lögum um umhverfismat áætlana og í 12. gr.  skipulagslaga.

SSK_Hof_3saman

Valkostir um byggðaþróun til ársins 2040 í Svæðiskipulagi höfuðborgarsvæðisins 2040.

Umhverfismat áætlana og mat á umhverfisáhrifum framkvæmda

Umhverfismat áætlana er hugsað sem undanfari mats á umhverfisáhrifum einstakra framkvæmda. Þegar metin eru umhverfisáhrif áætlunar, eins og til dæmis svæðis- eða aðalskipulags, gefst tækifæri til að leggja mat á víðtækari umhverfisáhrif þeirrar stefnu sem þar er sett fram og leggja mat á mismunandi valkosti, til dæmis um mismunandi staðsetningar- og legukosti. 

Við mat á umhverfisáhrifum einstakra framkvæmda er síðan lagt ítarlegra mat á umhverfisáhrif viðkomandi framkvæmdar og nánari útfærslu hennar.

Umhverfismat áætlana felur í sér:

  • Umhverfismat þeirrar stefnu sem viðkomandi áætlun felur í sér. Einn liður í slíku mati er samanburður á umhverfisáhrifum mismunandi valkosta.

  • Kynningu og samráð við almenning og stofnanir um viðkomandi áætlun og umhverfisáhrif hennar, áður en áætlunin er endanlega afgreidd.
  • Að höfð sé hliðsjón af umhverfismati við endanlega afgreiðslu áætlunar.
  • Áætlun um vöktun umhverfisáhrifa áætlunar.

Hverjir gera hvað?

Forsvarsaðili viðkomandi áætlunar ber ábyrgð á umhverfismati hennar. Þannig ber sveitarstjórn ábyrgð á umhverfismati aðalskipulags, á meðan það er verkefnisstjórn um gerð rammaáætlunar sem ber ábyrgð á umhverfismati þeirrar áætlunar, svo dæmi séu tekin. 

Ýmsar opinberar stofnanir og sveitarfélög veita umsagnir um áætlanir sem eru í mótun og umhverfismat þeirra. Í lögum um umhverfismat áætlana er sérstaklega getið um að leita skuli umsagnar Umhverfisstofnunar, en margar aðrar stofnanir koma til álita, allt eftir viðfangsefni þeirrar áætlunar sem í hlut á hverju sinni.

Almenningur hefur tækifæri til að gera athugasemdir við auglýsta tillögu að áætlun og umhverfismat hennar.

Skipulagsstofnun sér um framkvæmd laga um umhverfismat áætlana og skipulagslaga og skipulagsreglugerðar (sem hafa einnig að geyma ákvæði um umhverfismat áætlana). Stofnunin:

 

  • Tekur ákvarðanir um hvort áætlanir séu háðar umhverfismati, þegar vafi leikur á. 
  • Gefur umsögun um matslýsingu til forsvarsaðila áætlunarinnar. (Forsvarsaðili áætlunar útbýr matslýsingu í upphafi áætlanagerðarferlisins, þar sem hann greinir frá því hvernig fyrirhugað er að standa að umhverfismati áætlunarinnar.)
  • Hefur aðgengilegar á vef sínum þær tillögur að áætlunum og umhverfismat þeirra sem er hverju sinni í kynningu (þó eru deiliskipulagstillögur almennt eingöngu kynntar hjá viðkomandi sveitarfélögum). 
  • Gefur umsögn um tillögu að áætlun og umhverfismat hennar til forsvarsaðila viðkomandi áætlunar.
  • Á fimm ára fresti gerir Skipulagsstofnun skýrslu til umhverfis- og auðlindaráðherra um framfylgd umhverfismats áætlana.
  • Varðveitir og miðlar upplýsingum um áætlanir sem hafa verið umhverfismetnar.