Um umhverfismat framkvæmda

Mat á umhverfisáhrifum framkvæmda felst í að meta og upplýsa um líkleg áhrif tiltekinna framkvæmda á umhverfið. Áhrifin eru greind, vægi þeirra metið og lagt til hvernig bregðast skuli við þeim. 

Byggja skal á niðurstöðu umhverfismats þegar ákveðið er hvort veita skuli leyfi til viðkomandi framkvæmdar. Ef niðurstaðan er að veita leyfi til framkvæmdarinnar skal nýta niðurstöður umhverfismatsins við endanlega útfærslu framkvæmdarinnar, þannig að dregið verði eins og kostur er úr neikvæðum áhrifum hennar á umhverfið.

Power-plant-skorin

Mati á umhverfisáhrifum framkvæmda er ætlað að:

  • Tryggja að fyrir liggi mat á umhverfisáhrifum einstakra framkvæmda áður en teknar eru endanlegar ákvarðanir um leyfisveitingar.
  • Stuðla að samvinnu hagsmunaaðila og aukinni þátttöku almennings í ákvörðunum um framkvæmdir sem hafa áhrif á umhverfið.
  • Bregðast við fyrirsjáanlegum neikvæðum afleiðingum með mótvægisaðgerðum og við hönnun framkvæmda.

Í lögum um mat á umhverfisáhrifum er tilgreint hvaða framkvæmdir eru ávallt háðar umhverfismati og hvaða framkvæmdir eru tilkynningarskyldar, en um þær síðarnefndu þarf að taka ákvörðun í hverju tilviki hvort þær skuli undirgangast umhverfismat.

Hverjir gera hvað?

Framkvæmdaraðilar bera ábyrgð á mati á umhverfisáhrifum framkvæmda. Þeir óska eftir ákvörðun um það hvort tilkynningarskyldar framkvæmdir skuli háðar umhverfismati og vinna að og leggja fram skýrslu um mat á umhverfisáhrifum matsskyldra framkvæmda.

Sveitarfélög veita byggingar- og framkvæmdaleyfi, sem veitt eru eftir að umhverfismati framkvæmdar er lokið. Sveitarstjórnir taka jafnframt ákvarðanir um hvort tilteknar tilkynningarskyldar framkvæmdir skuli háðar umhverfismati.

Ýmsar opinberar stofnanir veita umsagnir um tiltekna þætti við mat á umhverfisáhrifum. Til dæmis veitir Umhverfisstofnun umsagnir um náttúruvernd og mengunarmál og Minjastofnun Íslands um menningarminjar. Þá geta opinberar stofnanir jafnframt verið leyfisveitendur. Til dæmis veitir Umhverfisstofnun starfsleyfi fyrir rekstri álverksmiðja og Orkustofnun veitir leyfi til efnistöku á hafsbotni utan marka sveitarfélaga.

Almenningur getur gert athugasemdir til Skipulagsstofnunar við tillögur að matsáætlunum og frummatsskýrslur framkvæmdaraðila, bréfleiðis eða í tölvupósti. 

Skipulagsstofnun sér um framkvæmd laga og reglugerðar um mat á umhverfisáhrifum. Stofnunin:

  • Tekur ákvarðanir um hvort tilteknar tilkynningarskyldar framkvæmdir skuli háðar umhverfismati. 
  • Tekur ákvarðanir um matsáætlanir.
  • Kynnir frummatsskýrslur framkvæmdaraðila fyrir almenningi og umsagnaraðilum. 
  • Gefur út álit um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda, byggt á matsskýrslu framkvæmdaraðila.
  • Varðveitir og miðlar upplýsingum um  framkvæmdir sem farið hafa í mat á umhverfisáhrifum og  ákvarðanir um matsskyldu.